Batı Balkanlar’daki çevreci aktivistler, bölge hükümetlerini ABD’nin gaz altyapısı inşa etme baskısına direnç göstermeye ve AB politikalarıyla uyumlu olarak yenilenebilir enerjiye odaklanmaya çağırdı. Avrupa Birliği’nin 2028 yılına kadar tüm Rus gazı ithalatını yasaklama planı doğrultusunda, ABD bölgeye kendi sıvılaştırılmış doğal gazını (LNG) pompalayarak Rusya bağımlılığını kırmak istiyor. Ancak 47 sivil toplum kuruluşundan (STK) oluşan koalisyon, yeni gaz projelerinin hem iklime hem de ekonomiye zarar vereceğini, uzun vadeli yatırımların geri dönüşünün olmayacağını savunuyor.
Trump Bağlantılı Şirket Ve İhalesiz Süreç
Tartışmaların merkezinde, Bosna-Hersek ve Hırvatistan arasında bu hafta Dubrovnik’te imzalanacak olan Güney Bağlantı (Southern Interconnection) boru hattı anlaşması yer alıyor.
- Yatırımcı: ABD merkezli AAFS Infrastructure and Energy LLC.
- Liderlik: Şirket, Donald Trump’ın eski avukatı Jesse Binnall ve eski ulusal güvenlik danışmanı Michael Flynn’in kardeşi Joseph Flynn tarafından yönetiliyor.
- Yatırım Tutarı: Yaklaşık 1,5 milyar euro ($1,76 milyar).
- Kriz: Bosna parlamentosu, projeyi ihalesiz olarak doğrudan AAFS’ye vermek için yasayı (lex specialis) değiştirdi.
AB’den Gelen Sert Uyarı Ve Yardım Kesintisi Riski
Avrupa Birliği, Bosna-Hersek’in bu hamlesine sert tepki gösterdi. AB Saraybosna Büyükelçisi Luigi Soreca, özel bir ABD şirketine ihalesiz ve tek taraflı kontrol yetkisi verilmesinin AB müfredatıyla (şeffaflık ve rekabet kuralları) çeliştiğini belirtti. Soreca, bu yasal düzenlemenin Bosna’nın AB yolunu tehlikeye atabileceği ve AB Büyüme Planı kapsamındaki 1 milyar euroluk ($1,16 milyar) mali yardımı riske sokabileceği uyarısında bulundu.
Batı Balkanlar Enerji Denklemi (2026)
Bölge ülkeleri, AB’nin 2028 Rus gazı ambargosu öncesinde enerji arzını çeşitlendirmek ile yeşil dönüşüm hedefleri arasında sıkışmış durumda.
Jesse Binnall, boru hattının Trump yönetimi için bir “öncelik” olduğunu belirtirken; çevreciler projenin kamulaştırma ve inşaat süreçlerinin on yıl sürebileceğini ve milyarlarca dolarlık atıl varlık (stranded asset) yaratacağını savunuyor. Bosna’nın halihazırda elektriğinin %80’ini eski kömür santrallerinden sağladığı göz önüne alındığında, AB tarafı bu kaynağın gaza değil, bölgenin devasa rüzgar ve güneş potansiyeline kaydırılmasını istiyor.
ifhaber.com Analizi:
Batı Balkanlar, enerji jeopolitiğinde ABD ve AB arasında yeni bir çatışma alanına dönüşüyor. ABD, LNG ihracatını artırmak için “güvenlik” kartını oynarken; AB, “kural temelli piyasa” ve “yeşil dönüşüm” şartını koşuyor. Bosna-Hersek gibi aday ülkeler için 1 milyar euroluk AB yardımı ile ABD’li yatırımcıların 1,5 milyar dolarlık gaz vaadi arasında seçim yapmak, sadece bir enerji tercihi değil, aynı zamanda stratejik bir yön belirleme sınavıdır.